Ag tosú sa Ghaelcholáiste

Beidh go leor buntáistí fadtéarmacha ann do do pháiste toisc an rogha atá déanta ag an teaghlach oideachas trí mheán na Gaeilge a fháil – beidh scileanna cumarsáide aige nó aici in dhá theanga, deiseanna breise fostaíochta, beidh sé níos éasca air nó uirthi teangacha eile a fhoghlaim agus beidh neart buntáistí sóisialta eile ann.

Céard is féidir le tuismitheoirí agus caomhnóirí a dhéanamh chun tacú lena bpáiste leis an aistriú chuig an iar-bhunscoil? Is cuma má tá Gaeilge agat nó mura bhfuil, tá neart nithe praiticiúla gur féidir leat a dhéanamh le tacaíocht a thabhairt do do pháiste bheith ullamh do shaol na hiar-bhunscoile.

Aithin gur tréimhse ar leith atá ann

Is aistriú mór é do do pháiste agus duitse mar thuismitheoir bogadh ón mbunscoil chuig an iar-bhunscoil, go háirithe mura bhfuil a c(h)uid oideachais bunleibhéil faighte trí mheán na Gaeilge aige nó aici roimhe seo. Tá dhá aistriú i gceist don duine óg – an t-aistriú pearsanta nó sóisialta agus an t-aistriú acadúil dar ndóigh. Ní gá imní bheith oraibh faoin aistear seo, áfach, tá neart tacaíochta ar fáil agus tá scoileanna breá i dtaithí ar an bpróiseas seo chuile bhliain.

Ar ndóigh, caithfear dul i ngleic leis na nithe praiticiúla ar dtús: turas nua chun na scoile, ábhair nua, múinteoirí nua, taisceadáin agus foirgneamh níos mó go hiondúil. Beidh go leor deiseanna ag do pháiste a c(h)iorcal cairde a leathnú freisin agus bualadh le daoine óga ó bhunscoileanna eile i do cheantar. Is féidir leis seo imní a chur ar an duine óg ar dtús, go háirithe mura bhfuil éinne dá c(h)airde ón mbunscoil ag freastal ar an iar-bhunscoil chéanna. Tá iar-bhunscoileanna an-fheasach air seo ag tús na bliana agus go hiondúil eagraítear imeachtaí agus gníomhaíochtaí le cinntiú go mbuaileann na scoláirí le cairde nua agus go gcuireann siad aithne ar níos mó daoine. Bíonn scéim phiaraí nó cinnirí i roinnt mhaith scoileanna freisin, a bhfuil dualgas speisialta orthu aire a thabhairt do scoláirí na chéad bhliana. Bíonn na scoláirí seo ar fáil le ceisteanna praiticiúla a fhreagairt, ábhair imní a laghdú agus faire amach do na scoláirí i gcoitinne.

Léirigh suim ann

An rud is tábhachtaí ná go léiríonn tú go bhfuil fíorshuim agat in oideachas agus i bhfoghlaim do pháiste, agus go bhfuil tú dearfach ina leith. Is féidir iad spreagadh le bheith rannpháirteach in imeachtaí éagsúla agus triail a bhaint as spóirt, gníomhaíochtaí nó clubanna nua. Sa bhaile, tá sé tábhachtach ón tús go bhfuil spás cuí ar fáil don duine óg le hobair bhaile a dhéanamh agus go bhfuil am cuí curtha ar leataobh le tabhairt faoi. Ba chóir don tuismitheoir an dialann obair bhaile a sheiceáil go rialta freisin agus í a shíniú de réir mar is cuí. Seo ceann de na príomhbhealaí atá ag múinteoirí cumarsáid a dhéanamh le tuismitheoirí.

Ná bí róbhuartha faoin athrú teanga

Freastalaíonn go leor scoláirí ar iar-bhunscoil lán-Ghaeilge nach ndearna a gcuid oideachais bunleibhéil trí Ghaeilge. Cuirtear lánfháilte roimh na daoine óga seo agus cuirtear tacaíochtaí éagsúla ar fáil le cinntiú go socraíonn siad isteach sa chóras tumoideachais go sciobtha. I dtosach báire, is féidir leo bheith tuirseach agus iad ag iarraidh an-aird a thabhairt ar an teanga nua theagaisc agus chumarsáide dóibh – ag cuardach na bhfocal ceart len’iad féin a chur in iúl, plé leis an obair bhaile i dteanga nach bhfuil siad iomlán compordach ann go fóill agus sóisialú lena gcuid piaraí sa teanga nua. Tá go leor cleasanna agus acmhainní ag múinteoirí a úsáideann siad le cinntiú go bhfuil an duine óg sona sásta agus rannpháirteach san obair atá ar siúl, agus go dtuigeann siad a chéile. Rachaidh siad i dtaithí ar an tumoideachas go tapa agus imeoidh a gcuid imní. Beidh neart Ghaeilge acu taobh istigh d’achar gairid.

Spreag an léitheoireacht

Ceann de na nithe praiticiúla is mó gur féidir a dhéanamh le do pháiste a ullmhú don iar-bhunscoil lán-Ghaeilge ná iad a spreagadh le léamh agus grá don léitheoireacht a chothú. Cabhróidh sé seo go mór leo feabhas a chur ar a gcuid Gaeilge –idir léitheoireacht, scríbhneoireacht, saibhreas agus cruinneas na teanga – agus cuirfidh sé seo lena c(h)uid muiníne. Tá go leor leabhar Gaeilge ar fáil do dhéagóirí agus má chothaítear nós na léitheoireachta sa Ghaeilge roimh dóibh tosú ar an iar-bhunscoil rachaidh sé go mór chun a leasa.

Seo meascán leabhar atá oiriúnach do dhéagóirí óga mar thúsphointe, b’fhéidir go mbeadh suim ag do pháiste ceann nó dhó a léamh roimh dheireadh an tsamhraidh: Amach le Alan Titley , Cúpla le hÓgie Ó Céilleachair, Daideo le hÁine Ní Ghlinn, Dhá Chorp le Cora Harrison, Hiúdaí Beag le hEithne Ní Ghallchobhair, Hóng le hAnna Heussaff, Katfish agus Scéalta eile le hÓgie Ó Céilleachair, LabhairAmach.com le hÁine Uí Fhoghlú, Nóinín le Máire Zepf, Sárú le hAnna Heussaff, Tóraíocht Taisce le Mícheál Ó Ruairc, agus Trumptaí Dumptaí agus An Falla Mór le Ré Ó Laighléis. Tá neart eile ar fáil ón Siopa Leabhar, Cló Iar Chonnacht, Leabhar Breac, Údar.ie agus na soláthróirí eile leabhar.

Bí eagraithe

Nithe praiticiúla eile gur féidir leat cúnamh a thabhairt leo ag tús na bliana ná cúrsaí eagrúcháin (an clár ama a leanúint, na hacmhainní agus an trealamh cuí bheith pacáilte an oíche roimh ré, lipéid shoiléire ar an éide scoile, éadaí spóirt, cóipleabhair, leabhair agus trealamh scoile), bainistíocht ama agus poncúlacht, leagan amach an tseomra agus am scáileáin a rialú.

Bí dearfach!

Tá sé nádúrtha imní bheith ort agus do pháiste ag tosú ar an iar-bhunscoil den chéad uair, go háirithe nuair atá sé nó sí ag foghlaim trí theanga nach bhfuil tú líofa ann tú féin b’fhéidir. Níl Gaeilge mar phríomhtheanga ag formhór na dteaghlach a roghnaíonn oideachas trí mheán na Gaeilge. Ní bheidh sé seo ina bhac duit tacaíocht a thabhairt do do pháiste. Léirigh do do pháiste go bhfuil suim agat sna hábhair nua atá idir lámha acu, go bhfuil tú dearfach faoin teanga agus faoin eispéireas, agus go bhfuil suim agat cur le do chuid Gaeilge féin. Ná déan dearmad go bhfuil an-taithí ag an bpríomhoide, na múinteoirí agus foireann uile na scoile air seo gach bliain. Tabharfar an-aire do do pháiste agus déanfar gach iarracht cabhrú leis nó léi socrú isteach go han-tapa. Luaigh aon ábhar imní leis an múinteoir ranga, ceann bliana nó le príomhoide na scoile, nó déan teagmháil le Gaeloideachas ar 01 8535195 nó eolas@gaeloideachas.ie. Go n-éirí go geal libh!

Acmhainní Gaeilge

Cúnamh ar líne

Tá acmhainní teanga dírithe ar thuismitheoirí ar fáil ar ár suíomh IrishforParents.ie. Tá stór focal, físeáin agus go leor acmhainní cabhracha eile don bhfoghlaim neamhspleách ar an suíomh.

Déan Comhrá

Má tá sibh ag iarraidh níos mó Gaeilge a úsáid sa bhaile, b’fhiú siúl a chaitheamh ar Déan Comhrá, leabhrán praiticiúil frásaí agus foclóra. Tá an leabhrán roinnte de réir téamaí: ábhair scoile, an teaghlach, timpeall an tí, etc. Tá frásaí úsáideacha ann freisin má tá tú ag iarraidh nóta i nGaeilge a scríobh chuig múinteoir nó chuig an bpríomhoide.

Foclóirí

Tá Foclóir.ie an-úsáideach le teacht ar an leagan Gaeilge d’fhocail nó frásaí, éisteacht le foghraíocht agus breis eolais i dtaobh na gramadaí a fháil. Tá aip acu freisin a bhféadfá a shuiteáil ar d’fhón. Tá Téarma.ie an-chabhrach freisin, go háirithe don obair bhaile ag an iar-bhunleibhéil agus téarma ceoil, eolaíochta nó gnó á lorg.